بررسی نسبت دادن «سرقت جام مَلِک» توسط حضرت یوسف علیه‌السلام به برادرانش

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری تفسیر تطبیقی دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم

2 استادیار گروه معارف اسلامی دانشگاه قم

چکیده

موضوع این مقاله از متشابهات قرآنی است که جز با تمسک به محکمات حل
نمی شود. محکماتی که در سه دسته عام، خاص و سیاق، به عنوان کلی دهایی هستند که
بر  می توان با آن ها به گنجینه فهم حدودی متشابهات دس ت یافت. حضرت یوسف
اساس محکمات عام نبوت و ویژگی های خاص خود، اهدافی والا از جمله تربیت و
هدایت مردم را در نظر داشت. در همین راستا نقشه نگه داشتن برادر تنی نزد خود و
نسبت دادن سرقت به سایر برادران با هدف متنبه کردن آنها به گناهشان بود تا به خود
آمده و توبه کنند. این هدف از طریق سارق خواندن آنها در ملأ عام و شرمسار
کردنشان میان کاروان ممکن می شد. ضمن آن که با این کار باعث می شد خواسته
دیگر خود یعنی مهاجرت خانواده اش به مصر میسر شود. به این نحو، شبهه کذب و
افترا توسط پیامبر خدا حل می شود. چنانچه روایات تفسیری نیز مؤید این نظر هستند.
موجه » : اگرچه احتمالات تفسیری دیگری نیز برای این آیات ذکر شده است؛ از جمله
اعلان توسط » یا « انشائی بودن جمله اعلانی » ،« بودن گناه تهمت به خاطر هدف والا
اما با توجه به محکمات و دلایل، آنها را بعید می دانیم.

کلیدواژه‌ها


١. قرآن کریم؛ ترجمه آیت الله مکارم شیرازی.
٢. نهج البلاغه. ( ١٤١٤ ). شریف الرضی، به تحقیق صبحی صالح.
٣. ابن فارس، ابوالحسین احمد.( ١٣٩٩ ). معجم مقاییس اللغة. به تحقیق عبد السلام محمّد هارون. قم: دار
الفکر.
٤. ابن منظور، محمّدبن مکرم.( ١٤٠٥ ). لسان العرب. قم: نشر ادب الحوزه.
٥. ابن میثم، میثم بن علی. ( ١٤٠٦ ). قواعد المرام فی علم الکلام. به تحقیق احمد حسینی اشکوری.
. قم: مکتبة آیت الله المرعشی النجفی
٦. انصاری، مرتضی.( ١٤١٢ ). التقیه. قم: موسسه قائم آل محمّد.
٧. آلوسی، سیدمحمود.( ١٤١٥ ). روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم. به تحقیق علی عبدالباری
عطیة. بیروت: دارالکتب العلمیة.
٨. بحرانی، هاشم بن سلیمان.( ١٤١٥ ). البرهان فی تفسیر القرآن. قم: موسسه البعثة.
٩. جوادی آملی، عبدالله.( ١٣٧٨ ). تفسیر موضوعی قرآن کریم، جلد ٦: سیره پیامبران در قرآن. قم: نشر
اسراء.
١٠ . .(بی تا). درس تفسیر سوره یوسف، برگرفته از سایت:
http://www.portal.esra.ir.
١١ . حر عاملی، محمّدبن حسن.( ١٤١٦ ). وسائل الشیعة. به تحقیق محمّدرضا حسینی جلالی. قم: موسسه
آل البیت.
١٢ . حویزی، عبدعلی بن جمعه.( ١٤١٥ ). تفسیر نور الثقلین. به تحقیق سید هاشم رسولی. چاپ چهارم.
قم: انتشارات اسماعیلیان.
١٣ . خوئی، ابوالقاسم. ( ١٤٢٢ ). مصباح الأصول. به تحریر محمّد سرور واعظ الحسینی. قم: مکتبة
الداوری.
١٤ . راغب اصفهانی، حسین بن محمّد.( ١٤١٢ ). المفردات فی غریب القرآن. به تحقیق صفوان الداودی.
دمشق: دارالقلم.
١٥ . زمخشری، محمود.( ١٤٠٧ ). الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل. چاپ سوم. بیروت: دار
الکتب العربیة.
١٦ . طباطبایی، محمّد حسین.( ١٤١٧ ). المیزان فی تفسیر القرآن. قم: جامعه مدرسین.
١٧ . طبرسی، حسن بن فضل.( ١٣٧٠ ). مکارم الأخلاق. چاپ چهارم. قم: الشریف الرضی.
٢٧٨ | دوفصلنامه شبهه پژوهی مطالعات قرآنی سال اول، شماره ١، پاییز و زمستان ١٣٩٨
١٨ . طبرسی، فضل بن حسن.( ١٣٧٢ ). مجمع البیان فی تفسیر القرآن. چاپ سوم. تهران: انتشارات
ناصر خسرو.
١٩ . عسگری، ابوهلال.( ١٤١٢ ). الفروق اللغویة. قم: مؤسسه نشر اسلامی.
٢٠ . عیاشی، محمّد بن مسعود.( ١٣٨٠ ). التفسیر. به تصحیح هاشم رسولی. تهران: مکتبة العلمیة الاسلامیة.
٢١ . فخر رازی، ابوعبدالله محمّد بن عمر.( ١٤٢٠ ). مفاتیح الغیب. چاپ سوم. بیروت: دار احیاء التراث
العربی.
٢٢ . قمی، علی ابن ابراهیم.( ١٤٠٤ ). تفسیر القمی. به تصحیح طیب موسوی جزایری. چاپ سوم. قم: دار
الکتاب.
٢٣ . کلینی، محمّد بن یعقوب.( ١٤٠٧ ). الکافی. به تحقیق علی اکبر غفاری و محمّد آخوندی. تهران: دار
الکتب الاسلامیة.
مکارم شیرازی، ناصر.( ١٣٧٤ ). تفسیر نمونه. چاپ اول. تهران: دارالکتب الاسلامیه.