Critical Analysis of Hasan Hanafi's System of Doubts Regarding the Nature, Origin, and Function of Quranic Revelation

Yusefi Rastgu, Alireza; Mohammadi, Moslem

doi:10.22034/sdqr.2026.587275.1193

Critical Analysis of Hasan Hanafi's System of Doubts Regarding the Nature, Origin, and Function of Quranic Revelation

Document Type : Original Article

Authors

alireza Yusefi Rastgu ¹

Moslem Mohammadi ²

¹ PhD in Islamic Studies, Quranic and Islamic Texts Orientation, Farabi College of Tehran, University of Tehran, Iran.

² Associate Professor, Department of Shia Studies, Farabi Campus, University of Tehran, Tehran, Iran

10.22034/sdqr.2026.587275.1193

Abstract

حسن حنفی با پروژه «التراث و التجدید» منظومه‌ای از شبهات به‌هم‌پیوسته را علیه برداشت کلاسیک از وحی قرآنی سامان داده است. این مقاله با روش تحلیلی انتقادی و با هدف نقد نظام‌مند این شبهات، ابتدا آنها را در سه حوزه ماهیت (تجربه‌ای درونی، تاریخی اجتماعی‌انگاری، انکار نزول لفظی، مخلوق‌انگاری، تداخل کلام الهی و بشری، طبیعت‌انگاری، سکولارانگاری)، فرایند ومنشأ نزول (کلام جبرئیل و جهت صعودی وحی) و محتوا و کارکرد (فقدان نوآوری، فرضیه‌انگاری، غایت تربیتی صرف، گفتمان استبدادی، افسانه‌انگاری قصص، نفی معناداری و بی‌نیازی بشر از وحی) دسته‌بندی کرده، سپس با استناد به نصوص قرآنی و تفاسیر معتبر به نقد آنها پرداخته است .یافته‌ها نشان می‌دهد: نخست، این شبهات برگرفته از مبانی ماتریالیستی، عقل‌گرای خودبنیاد و روش‌شناختی تقلیل‌گرای حنفی است. دوم، نقد درونی تناقض‌هایی مانند ادعای همزمان «توخالی بودن» و «یقینی‌آوری» وحی را آشکار می‌سازد. سوم، نقد بیرونی تعارض این شبهات را با اصولی چون ایمان به غیب، عصمت پیامبر در ابلاغ و الهی بودن کلام نشان می‌دهد. نتیجه آنکه خوانش حنفی بیش از یک تفسیر نوین، جایگزینی پارادایم اومانیستی به جای پارادایم وحیانی است که با هستی‌شناسی و معرفت‌شناسی اسلامی ناسازگار می‌باشد.

Keywords

Hasan Hanafi

Shubuhāt al-Wahy

Nature of Revelation

Origin of Revelation

Function of Revelation

Subjects