3
استادیار گروه آموزش معارف اسلامی، دانشگاه فرهنگیان تهران
10.22034/sdqr.2026.484344.1163
چکیده
خاورشناسان نوین برخلاف اسلاف گذشته خود که مخالفت رودررو با اسلام و قرآن داشتند، این بار، از مواجهه مستقیم با اسلام و قرآن چشمپوشی کرده و سعی میکنند با تفسیر نادرست آیات قرآن، آموزههایهای قطعی آن را با شبهه مواجه نمایند. در دایرهالمعارف قرآن لیدن در بسیاری از موارد، از همین حربه استفاده شده است. یکی از مقالاتی که این شیوه در آن برجسته است، مقاله-ای از دیوید مارشال، با عنوان «زکریا» است که وی در آن سعی دارد عقاید خود درباره حضرت زکریا(ع) را بر قرآن تحمیل نماید. دیدگاههایی که وی درباره حضرت زکریا(ع) مطرح کرده است، اگرچه از دو جهتِ اختصار و جامعیت مطالب، محاسنی دارد، ولی از جهاتِ دیگری همچون عدم استناد به کتاب مقدس و روایات اسلامی؛ عدم استفاده از منابع تفسیری و تاریخی؛ عدم دقت کافی در استناد به آیات و عدم توجه به پیش فرضهای بحث، دارای کاستیهایی است. نقد تفصیلی دیدگاههای مارشال نیز به این قرار است: عدم وجود دلیلی بر نبوت زکریا(ع)، به دلیل صراحت آیات قرآن به نبوت وی مردود است؛ ترجمة درست «ذریه طیبه»، «فرزند زیبا» نبوده و در بین مفسران، مورخان و دانشمندان لغت، هرگز چنین نظری وجود نداشته است. تردید زکریا در وحی الهی به دلیل مخالفت با پیشفرضهای اسلامی مانند عصمت و اعجاز، مخالفت با آرای اکثریت مفسران در دورههای مختلف تاریخی و شاذ بودن قول مارشال در دورههای گذشته، مردود است.