1
دکتری مدرسی معارف اسلامی ،گرایش قرآن و متون اسلامی،دانشکدگان فارابی تهران ،دانشگاه تهران، ایران.
2
دانشیار گروه شیعه شناسی ،دانشکدگان پردیس فارابی، دانشگاه تهران ، تهران، ایران
10.22034/sdqr.2026.587275.1193
چکیده
حسن حنفی با پروژه «التراث و التجدید» منظومهای از شبهات بههمپیوسته را علیه برداشت کلاسیک از وحی قرآنی سامان داده است. این مقاله با روش تحلیلی انتقادی و با هدف نقد نظاممند این شبهات، ابتدا آنها را در سه حوزه ماهیت (تجربهای درونی، تاریخی اجتماعیانگاری، انکار نزول لفظی، مخلوقانگاری، تداخل کلام الهی و بشری، طبیعتانگاری، سکولارانگاری)، فرایند ومنشأ نزول (کلام جبرئیل و جهت صعودی وحی) و محتوا و کارکرد (فقدان نوآوری، فرضیهانگاری، غایت تربیتی صرف، گفتمان استبدادی، افسانهانگاری قصص، نفی معناداری و بینیازی بشر از وحی) دستهبندی کرده، سپس با استناد به نصوص قرآنی و تفاسیر معتبر به نقد آنها پرداخته است .یافتهها نشان میدهد: نخست، این شبهات برگرفته از مبانی ماتریالیستی، عقلگرای خودبنیاد و روششناختی تقلیلگرای حنفی است. دوم، نقد درونی تناقضهایی مانند ادعای همزمان «توخالی بودن» و «یقینیآوری» وحی را آشکار میسازد. سوم، نقد بیرونی تعارض این شبهات را با اصولی چون ایمان به غیب، عصمت پیامبر در ابلاغ و الهی بودن کلام نشان میدهد. نتیجه آنکه خوانش حنفی بیش از یک تفسیر نوین، جایگزینی پارادایم اومانیستی به جای پارادایم وحیانی است که با هستیشناسی و معرفتشناسی اسلامی ناسازگار میباشد.