هیات علمی دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم/ مدیر کل آموزش و تحصیلات تکمیلی دانشگاه
10.22034/sdqr.2026.578241.1189
چکیده
آیه هفتم سوره طارق از جمله آیات بحثبرانگیز در حوزه آفرینش انسان است که به دلیل پذیرش احتمالات گوناگون، همواره محل نزاع تفسیری و علمی بوده است: نخست: ابهام در واژگان. دوم: ابهام در ضمیر فعل «یخرج» (آیا «ماءٍ دافِق» از میان آن دو خارج میشود یا خودِ انسان؟) و سوم، ابهام در اینکه این ساختار تشریحی مختص مرد است یا زن یا هر دو. این ابهامات موجب شده است که برخی مفسران، آیه را به خروج منی از پشت مرد و سینه زن و معانی شبیه آن تفسیر کنند که با یافتههای قطعی جنینشناسی نوین ناسازگار است و دستمایه شبههافکنی مخالفان قرآن گردیده است. پژوهش حاضر با روش تحلیلی‑انتقادی و با تکیه بر قرائن درونمتنی و سیاق آیات، خوانشی نو و منسجم ارائه میدهد. یافتهها نشان میدهد که محور اصلی سوره، اثبات معاد از طریق سه پدیده عینی و تکراری در طبیعت است: خروج جنین از رحم (آیه مورد بحث)، بازگشت باران از آسمان(آیه ۱۱) و رویش گیاهان از زمین (آیه ۱۲). بنابراین ضمیر در «یَخْرُجُ» به «انسان» بازمیگردد، نه به «ماءٍ دافِق»؛ چنانکه ضمایر در آیات بعدی نیز به انسان برمی گردد. همچنین آیات دیگر قرآن: حج/5؛ عبس/20ـ19 و نحل/78 و غافر/ (۲۳:۱۴) مؤید این معناست که آیه مورد بحث، نه به منشأ شکلگیری نطفه، بلکه به فرایند زایمان و گذر جنین از ناحیه کمرگاه مادر (صلب) و قفسه سینه (ترائب) اطلاق میشود. این تفسیر، هم با علم امروز سازگار است، هم انسجام موضوعی سوره را در پیوند میان آفرینش نخستین و بازآفرینی رستاخیز بهخوبی نشان میدهد.