دو فصلنامه علمی 
شبهه پژوهی مطالعات قرآنی

دو فصلنامه علمی شبهه پژوهی مطالعات قرآنی

نقد مبانی معرفت‌شناختی طه حسین در فهم قرآن و پاسخ به شبهات برآمده از آن (با تکیه بر الهیات اسلامی و بهره‌گیری از هرمنوتیک)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
پردیس فاربی قم.دانشگاه تهران
10.22034/sdqr.2026.599063.1196
چکیده
مسئله فهم قرآن و چالش‌های برآمده از مبانی معرفت‌شناختی مدرن، از مهم‌ترین مباحث اندیشه اسلامی معاصر است. طه حسین با به‌کارگیری شک دکارتی، تقلیل ادبی و غرب‌زدگی روش‌شناختی، گفتمان بشری‌انگاری قرآن را نهادینه ساخت که به نسبی‌انگاری و فروکاستن وحی می‌انجامد. پرسش محوری آن است که آیا این مبانی معرفت‌شناختی برای فهم قرآن، معتبر و کارآمدند یا با ماهیت وحیانی آن ناسازگار بوده و به کاستی‌های بنیادین دامن می‌زنند؟ پژوهش حاضر با روش تحلیلی-انتقادی و با تکیه بر الهیات اسلامی (اعجاز وجودشناختی و هیمنه قرآن) و بهره‌گیری از هرمنوتیک (پیش‌فهم ایمانی)، پس از تبیین هر مبنا و احصای شبهات برآمده از آن، به پاسخ نظام‌مند می‌پردازد. یافته‌ها نشان می‌دهد شک دکارتی با تعلیق وحی، قرآن را به عرصه تاریخ ادیان کشانده و نسبی‌انگاری را رقم می‌زند؛ تقلیل ادبی، هویت چندلایه قرآن را تک‌بعدی می‌کند؛ و غرب‌زدگی روش‌شناختی، با تحمیل پیش‌فرض‌های سکولار، دچار دور باطل معرفتی می‌شود. مقاله با ردّ کارآمدی این مبانی، بر رویکرد تلفیقی «تاریخی بودن نزول» و «فراتاریخی بودن حقایق» — که از سوی بسیاری از پژوهشگران مطرح شده است — به‌عنوان بدیل تکیه می‌کند؛ رویکردی که ضمن توجه به بافت تاریخی و منشأ فرابشری، با بازخوانی الهیاتی اعجاز و الگوی «تعامل نقادانه با غرب»، از جمود سنتی و نسبی‌انگاری تاریخی عبور کرده و خوانشی علمی-متعهدانه ارائه می‌دهد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات


مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 13 مهر 1405

  • تاریخ دریافت 03 شهریور 1405
  • تاریخ بازنگری 28 شهریور 1405
  • تاریخ پذیرش 05 اسفند 1404